Blog > Komentarze do wpisu

Widmowe ze Złotego notesu

Złoty notes Doris Lessing

WULF Anna, Pogranicza wojny, wyd. 1951

Jedyna wydana powieść angielskiej pisarki Anny Wulf, z d. Freeman (ur. 1922), głównej bohaterki Złotego notesu Doris Lessing (ur. 1919). Książka zyskała uznanie krytyków i sprzedała się tak dobrze, że w czasie powieściowym, w drugiej połowie lat 50-tych, pozwala autorce żyć z honorariów autorskich w dwupoziomowym, wygodnym mieszkaniu w Londynie. Przetłumaczona na dwadzieścia pięć języków, trzy nieudane próby ekranizacji i kilka prób adaptacji telewizyjnych – wszystkie blokowane przez pisarkę, która nie zgadza się na uproszczenia fabuły i przeinaczenia treści książki.

Żartobliwe, jak określa je sama pisarka, acz zatwierdzone przez dział streszczeń w biurze jej agentki literackiej, streszczenie Pograniczy wojny jej autorstwa:

Młody, prężny Peter Carey, którego błyskotliwą karierę naukową w Oksfordzie przerwał wybuch drugiej wojny światowej, wraz z grupą młodzieńców z RAF-u w mundurach w kolorze nieba wyjeżdża do Afryki Środkowej na szkolenie dla pilotów. Krewkiego idealistę Petera szokuje dorobkiewiczowska, rasistowska małomiasteczkowa społeczność, jaką tam zastaje. Wiąże się więc z grupą lewicowych światowców, którzy wykorzystują jego młodzieńczy, naiwny radykalizm. W dni powszednie podnoszą wrzawę wokół niesprawiedliwości, jaka dotyka czarnych, a w weekendy używają życia w luksusowym hotelu pod miastem, prowadzonym przez właściciela, mężczyznę w typie Johna Bulla, Boothby,ego, i jego urodziwą żonę, których śliczna nastoletnia córka zakochuje się w Peterze. On ją do tego zachęca z całą bezmyślnością młodości; tymczasem u pani Boothby, zaniedbywanej przez ostro pijącego i kochającego pieniądze męża, rodzi się przemożna, choć głęboko skrywana namiętność do przystojnego młodzieńca. Peter, zniesmaczony weekendowymi orgiami lewicowców, potajemnie nawiązuje kontakt z lokalnymi bojownikami afrykańskimi, których przywódca pracuje w hotelu jako kucharz. Zakochuje się w młodej żonie kucharza, zaniedbywanej przez opętanego polityką męża, miłość ta jednak jest wyzwaniem dla obyczajów białej społeczności osadników. Pani Boothby przyłapuje ich na romantycznej schadzce i w przypływie zazdrości informuje o tym dowództwo obozu szkoleniowego RAF-u, które zobowiązuje się odesłać Petera z kolonii. Mówi też o tym córce, nieświadoma swego ukrytego motywu upokorzenia niewinnej dziewczyny, którą Peter wolał od niej, a córka to odchorowuje, ponieważ ucierpiała jej duma białej dziewczyny. W scenie, w której jej oszalała matka krzyczy: Nawet nie umiałaś go znęcić. Wolał tę brudną czarną dziewuchę niż ciebie!, oświadcza, że odejdzie z domu. Kucharz, powiadomiony przez panią Boothby o niewierności młodej żony, wyrzuca ją i każe wracać do rodziców. Tymczasem dumna i odważna kobieta udaje się do najbliższego miasta i obiera łatwiejszą drogę, zostając ulicznicą. Zrozpaczony, pozbawiony złudzeń Peter umila sobie ostatnią noc w kolonii piciem; w jakiejś podejrzanej melinie spotyka przypadkiem swoją ciemnoskórą miłość. Spędzają tę noc razem w jedynym miejscu, gdzie biały może spotkać się z czarnym – w burdelu nad brzegiem brudnej rzeki. Ich niewinna i czysta miłość musi ustąpić przed brutalnym i nieludzkim prawem kraju i zazdrością zepsutej kobiety. W uniesieniu obiecują sobie, że gdy wojna się skończy, spotkają się w Anglii, lecz oboje mają świadomość, że to zaklinanie losu. Rankiem Peter żegna się z grupą miejscowych „postępowców”, a w jego poważnych oczach maluje się pogarda. Tymczasem czarnoskóra miłość czai się na drugim końcu peronu w grupie swoich pobratymców. Gdy pociąg rusza, dziewczyna macha ręką, ale on jej nie widzi. W jego oczach pojawia się obraz śmierci, która go czeka – jego, Asa Przestworzy! – a ona wraca na ulice czarnego miasta, wsparta na ramieniu innego, i śmieje się bezwstydnie, by ukryć upokorzenie.

Pisząc Pogranicza wojny, Anna Wulf bazowała na swoich doświadczeniach z Afryki Środkowej, w której przebywała w latach 1936-1945 i fikcyjne postaci mają swoich odpowiedników w rzeczywistości. Z przytoczonej w Złotym notesie recenzji książki w dzienniku „Soviet Gazette” z sierpnia 1954 roku, dowiadujemy się, że na początku powieści Wulf zacytowała, z odautorskim komentarzem, powiedzenie:

Podobno Adam zbłądził, czy też upadł, bo zjadł jabłko. A według mnie dlatego, że zażądał czegoś dla siebie, ze względu na to swoje ja, moje, mnie itp.

Patrz także: SCHAFFER James, GREEN Saul (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

GREEN Saul [Powieść o algierskim żołnierzu]

Powieść amerykańskiego pisarza Saula Greena, który przez kilka tygodni mieszka w domu Anny Wulf, głównej bohaterki Złotego notesu Doris Lessing, jest jej kochankiem i której początek daje Wulf, pisząc pierwsze jej zdanie na prośbę Greena w złotym notesie, podarowanym mu przy rozstaniu:

Na wyschniętym wzgórzu Algierii żołnierz obserwował światło księżyca odbijające się w jego karabinie.

Krótkie streszczenie powieści ujęto w treści złotego notes - dziennika prowadzonego przez Annę Wulf i następnie Saula Greena:

[Tu kończyło się pismo Anny; dalej w złotym notesie znajdowała się napisana ręką Saula Greena krótka powieść o algierskim żołnierzu]. Żołnierz ten był rolnikiem; wiedział, że to, co myśli o życiu, nie jest tym, czego ktoś po nim oczekuje. kto? Niewidzialni oni – może Bóg, Państwo, Prawo lub Porządek. Został schwytany przez Francuzów i poddany torturom. uciekł, wrócił do FLN i sam zaczął na rozkaz torturować francuskich jeńców. Wiedział, że powinien coś w związku z tym odczuwać, ale nie odczuwał. Kiedyś, późnym wieczorem, wdał się w dyskusję o stanie swojego umysłu z jednym z francuskich jeńców, których torturował. Francuz był młodym intelektualistą, studentem filozofii. Ów młody człowiek (rozmawiali potajemnie w jego celi) skarżył się, że przebywa w intelektualnym areszcie domowym. Stwierdził, stwierdzał to przez lata, że nie ma takiej myśli czy emocji, która nie ulega natychmiastowemu zaszufladkowaniu jako „marksistowska” lub „freudowska”. jego myśli i emocje były jak kulki toczące się do ustalonych przegródek, utyskiwał. Młodemu Algierczykowi wydało się to ciekawe, bo sam tego nie odczuwał, jak stwierdził, za to martwiło go – choć oczywiście tak naprawdę nie martwiło, a uważał, że powinno – to, że wszystko, co myśli i czuje, nie jest tym, czego się po nim oczekuje. Dodał, że zazdrości Francuzowi – a raczej, że czuje, że powinien mu zazdrościć. Francuski student wyznał, że zazdrości z całego serca Algierczykowi: chciałby choć raz, choć raz w życiu, doświadczyć uczucia lub myśli, która byłaby jego – samodzielna, nieukierunkowana i nienarzucona przez dziadków Freuda i Marksa. Młodzieńcy nieroztropnie zaczęli mówić zbyt głośno, zwłaszcza Francuz, który z krzykiem pomstował na sytuację. W celi zjawił się dowódca i stwierdził, że Algierczyk rozmawia po bratersku z jeńcem, którego miał pilnować. Algierski żołnierz tłumaczył się: „Działałem zgodnie z rozkazem, torturowałem go, ale nikt mi nie mówił, że mam z nim nie rozmawiać”. Dowódca uznał, że jego podwładny jest szpiegiem, zapewne zwerbowanym, gdy przebywał w niewoli, i wydał rozkaz, żeby go rozstrzelać. Algierski żołnierz i francuski student zostali rozstrzelani nazajutrz o świcie, stojąc ramię w ramię, a ich twarze rozświetlało wschodzące słońce. [Powieść została później wydana i zyskała spore uznanie.]

Patrz także: WULF Anna (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

[Studium warunków życia dzieci z afrykańskich miast], wyd. ok. 1942

Amatorskie opracowanie naukowe przygotowane w środowisku lewicowych działaczy społecznych z małego miasta w Afryce Środkowej, w którym w latach 1936-1945 mieszkała główna bohaterka powieści Doris Lessing Złoty notes, pisarka Anna Wulf. W prowadzonym przez Wulf dzienniku, cytowanym w Złotym notesie, czytamy że

gdy je opublikowano, poruszyło białe sumienia i dało początek mocno spóźnionemu poczuciu winy oraz kilku grupom dyskusyjnym poświęconym problemom Afryki.

Patrz także: WULF Anna (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

Ella [Powieść o samobójstwie]

Jedyna powieść bohaterki dziennika pisarki Anny Wulf (notes żółty), głównej bohaterki Złotego notesu Doris Lessing. Ella to porte-parole Anny Wulf, choć ich dzieła się różnią. Książka Wulf Pogranicza wojny traktuje o relacjach społecznych w Afryce, w czasie II Wojny Światowej, fikcyjna książka Elli, której tytułu nie poznajemy – o samobójstwie młodego mężczyzny.

Jej tematem było samobójstwo. Śmierć młodego mężczyzny, który nie do końca wiedział, że odbierze sobie życie, aż wreszcie pojął, że w istocie od miesięcy szczegółowo się do tego sposobił. Podstawowym wątkiem powieści miał być kontrast między zewnętrzną warstwą jego życia, uporządkowanego i rozplanowanego, choć pozbawionego jakiegoś dalekosiężnego celu, a ukrytym motywem jego działań, dotyczącym wyłącznie samobójstwa, który go do niego doprowadzi. Wszystkie jego plany na przyszłość były niesprecyzowane i niemożliwe do zrealizowania, co kontrastowało z wyraźnym pragmatyzmem życia, które wiódł. Podskórna rozpacz, szaleństwo czy irracjonalizm doprowadzą go, czy raczej będą pochodną niemożliwych do spełnienia fantazji z dalekiej przyszłości. Wątkiem przewodnim powieści będzie zatem początkowo ledwo zauważalny zaczyn rozpaczy, dojrzewanie nieuświadomionej intencji popełnienia samobójstwa. W momencie śmierci bohatera staną się zrozumiałe prawdziwe wątki z jego życia – nie te związane z porządkiem, dyscypliną, pragmatyzmem i zdrowym rozsądkiem, lecz z tym, co nierealne. Wtedy okaże się, że związek między ponurym pragnieniem śmierci, a samą śmiercią tkwił w jego szaleńczych fantazjach o pięknym życiu i że zdrowy rozsądek i uporządkowanie nie były (jak wydawało się na początku powieści) objawami zdrowia psychicznego, lecz oznakami szaleństwa.

Patrz także: WULF Anna (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

Comment j’ai fui un grand amour, cykl opowiadań w paryskim wydaniu magazynu “Femme et foyer”

Cykl opowiadań w paryskim wydaniu magazynu dla kobiet “Femme et foyer”, o prawa do przedruku których do angielskiego wydania magazynu, stara się bez przekonania Anna Wulf, główna bohaterka powieści Doris Lessing Złoty notes. Jedno z opowiadań zostało dość szczegółowo omówione w tle negocjacji:

Chodziło o młodą i biedną sierotę opłakującą swoją piękną matkę przywiedzioną do przedwczesnej śmierci przez męża okrutnika. Wychowały ją siostry zakonne. Mimo pobożności piętnastoletnia sirota została uwiedziona przez ogrodnika bez serca i – nie mogąc spojrzeć w oczy niewinnym zakonnicom – uciekła do Paryża, gdzie zbrukana, lecz w głębi serca całkowicie czysta, lgnęla, wciąż zdradzana, do kolejnych mężczyzn. W końcu jako dwudziestolatka z nieślubnym dzieckiem, także umieszczonym pod opieką siostrzyczek, poznała pomocnika piekarza, którego miłości czuła się niegodna. Uciekła od niego, swej prawdziwej miłości, w nieczułe objęcia kilku kolejnych kochanków, niemal nieustannie szlochając. Ostatecznie jednak pomocnik piekarza (choć dopiero po wypowiedzeniu stosownej liczby słów) odszukał ją, przebaczył i obiecał dozgonną miłość, czułość i opiekę. Mon amour – kończył się ów epos – Mon amour, gdy od ciebie uciekałam, nie wiedziałam, że uciekam przed prawdziwą miłością.

Ostatecznie w Złotym notesie nie dochodzi do transferu praw do przedruku opowiadań.

Patrz także: WULF Anna (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

BUTTE John [Powieść o Rewolucji Francuskiej]

Zdaniem Anny Wulf, głównej bohaterki Złotego notesu Doris Lessing, jest to

(...) powieść żywa, błyskotliwa i z werwą opowiedziana.

Przedstawiona w Złotym notesie w ramach charakterystyki postaci komunistycznego, partyjnego działacza, Johna Butte’a, który dwadzieścia lat po napisaniu owej książki, jest już skostniałym, „zabetonowanym” biurokratą, zatwierdzającym do druku książki w komunistycznym wydawnictwie „Boles i Hartley”. Wulf, jako recenzentka wewenętrzna w wydawnictwie, wdaje się z nim w dyskusję na temat wydania powieści Za pokój i szczęście, napisanej przez czterdziestoletniego murarza, wieloletniego członka partii komunistycznej, kiepskim stylem i pełnej uproszczeń i banałów, ale odzwierciedlającej aktualne idee propagandowe partii, stąd mającej być prawdopodobnie – mimo sprzeciwu Wulf – wydaną.

Patrz także: WULF Anna (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

Lędźwie

Rzadkość w widmowej bibliotece – podwójnie widmowa książka: wydana przez wymyślonego przez pisarzy Annę Wulf i Jamesa Schaffera, bohaterów Złotego notesu Doris Lessing, autora fikcyjnego dziennika, opublikowanego przez nich dla żartu w mało znanym amerykańskim przeglądzie literackim. Fikcyjny autor nieprawdziwego dziennika (niestety nie poznajemy jego nazwiska) pod datami 22 czerwca oraz 30 lipca podaje, że napisał pornograficzną powieść pod tytułem Lędźwie na zamówienie wydawnicwa „Jules”, prawa do wydania której sprzedał mu za 300 dolarów.

Patrz także: WULF Anna, SCHAFFER James (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

 

SCHAFFER James [książki niemoralne]

Niewymienione z tytułu książki młodego amerykańskiego pisarza Jamesa Schaffera, który wraz z główną bohaterką powieści Złoty notes Doris Lessing - Anną Wulf, pisze fikcyjny dziennik, wydany następnie dla żartu pod pseudonimem w mało znanym amerykańskim przeglądzie literackim, jako autentyczne dzieło nieznanego młodego pisarza. Dowiadujemy się, że książki Schaffera zostają określone w artykule krytyka Hansa P. jako niemoralne, jednak znacznie łagodzi on swoje stanowisko odnośnie twórczości Schaffera po wizycie w Londynie, w czasie której pisarz podlizuje mu się intensywnie, przesyłając telegram powitalny na lotnisko, bukiety kwiatów, butelki szkockiej, itp. i pisze, że

(...) brak wątków moralnych w książkach Jamesa jest raczej wyrazem szczerego cynizmu młodego pisarza, wynikającego z kondycji społeczeństwa, niźli dominującą cechą jego światopoglądu.

Na co Schaffer:

(...) przez całe popołudnie zwijał się na podłodze ze śmiechu.

Patrz także: WULF Anna, Lędźwie (KP)

Doris Lessing Złoty notes przeł. Bohdan Maliborski, Świat Książki, Warszawa 2009, oryg. The Golden Notebook, 1962, 1972

poniedziałek, 03 października 2011, widmowa

Polecane wpisy